anno nu glasatelier
oktober 2015

Flardinga 1018 

anno nu glasatelier
  bedrijfsgegevens:  anno nu glasatelier   KvK nr. 64312585   correspondentie - adres: Kemperhof 60  3035 RS Vlaardingen   website: www.annonuglasatelier.nl  e-mail adres: info@annonuglasatelier.nl  tel. 06 81856050   

De historisch-middeleeuwse markt is de aanleiding geweest om glas in lood te maken

in laat middeleeuwse stijl.

Hiervoor zijn 2 glas in lood panelen ontworpen en vervaardigd met gebrandschilderde

haringen als symbool voor de  “ haringstad “ Vlaardingen.

Deze Panelen zijn op te hangen als stijlvolle decoratie.

Om de middeleeuwse sfeer te benaderen zijn

deze decoratieve glas in lood panelenvervaardigd

met handmatig mondgeblazen monumentenglas

in combinatie met echt antiekglas, en ook uitgevoerd

met brandschilderwerk en andere decoratieve

glasbewerkingen, welke al konden worden toegepast in deze periode, middeleeuws

glas in lood is zeldzaam en eerder te vinden op schilderijen, prenten, kerken en kastelen.

Kenmerkend is ook de kleinere vak-verdeling in deze periode vanwege de kleine glasplaten waaruit gesneden moest worden, het zogeheten “slinger- of schijven-glas” Het glas in lood van deze periode werd ook verstevigd met windijzers, die in middeleeuwse tijden vaak op de buitenkant werden aangebracht. Deze “ Haringen in lood “  panelen zijn tijdens het stads-spektakel op de middeleeuwse markt ten toon gesteld Voor nog wat meer wetenswaardigheden komen de onderstaande fasen aan bod !   menu                     terug naar menu Ontwerp: Glaskeuze:  Glasverf:                            Brandschilderen: Loodstrippen:                   Loodzetten: Werk-tekening:                 Solderen: Glas matteren:                  Inkitten: Glas snijden:                     Windijzers:                          Zonlicht effect: Ontwerp-schets: De ontwerpkeuze voor de glas in lood panelen, is 2 ramen van circa 43 * 73cm met een duidelijk aanwezige haring, gespiegeld uitgevoerd, gemaakt voor een middeleeuwse setting, een monumentaal pand of als     “ eye-cather “   met een knipoog naar de visserij, visverwerking en de vishandel. Beide panelen kunnen ondanks het gewicht als raamhanger fungeren door de aangesoldeerde stalen ophangpunten.
glas in lood  schets 1 : 10
De glas soorten : Hierbij is de keuze voor mondgeblazen cilinderglas, door de mooie onregelmatige aanwezigheid van strepen en bellen, en dikte verschillen. (cilinderglas na 1500) FR Om de doorkijk te beperken is het randglas van echt antiek met veel luchtbellen in het glas zodat het dezelfde werking heeft als vitrages. Het basis-glas is geel, gemengd monumentaal en echt antiek met weinig luchtbellen om het levendig te houden, en een mooie bies van rood opgelegd glas, en voor de haring, blank cordele (frans monumentenglas). Veelal was het oude glas groen, wat ook wel door de natuurlijke aanwezigheid van ijzer in het gemeng werd veroorzaakt, waardoor voor het maken van andere kleuren, allerlei toevoegingen nodig waren. Glasverf: Buiten het uitbeelden kan met grissaille (het zogeheten dassen) ook het volle door- zicht worden getemperd, wat een levendig en soms sprookjesachtig effect heeft. een bijkomend voordeel wat met brandschilderen kan worden bereikt is het glas wat minder nieuw te laten lijken, wat bij een historisch ontwerp wel past. en door de grissaille te spetteren, kun je het glas decoreren, een techniek die misschien wel door toeval is ontdekt. Traditioneel brandschilderen vergt vaak meerder keren branden van contouren en grissaille werk.   meer over contour/grissaille verf:  Brandschilderen Loodstrippen: De loodstrippen uit de middeleeuwen zagen er ongetwijfeld anders uit, dus de keuze valt op een loodbreedte van 7 mm wat mooi aansluit bij de glas-grootte. anno nu is er keuze uit loodbreedten van 4 tot +20 mm, kant en klaar lood. Terwijl het vervaardigen van de loodprofielen tot de jaren 60 bij het werk van de glas in lood zetter hoorde, hetgeen wat bij geschikt weer op de historische markt te demonstreren is met voor-lood en een handmatige loodmolen uit de jaren 20.

Haringen in lood “

proefstuk mat op blank
Werk-tekening: om de haring naar wens in het “ visnet ” motief te kunnen plaatsen, de model glaasjes te kunnen snijden, en te brandschilderen, worden er 1 of meer 1 op 1 werk-tekeniningen gemaakt , om de verschillende bewerkingen uit te voeren. Met een sjabloonschaar kun je de loodkern wegknippen zodat de losse en gemerkte glasmal overblijft. De orginele ontwerp tekeningen (cartons) van de Goudse glazen zijn voor behoud gerestaureerd, wat een goed beeld geeft van het glazeniers-werk van zo net na de middel-eeuwen.  (renaissance) In deze periode met daglicht als meest werkbare, en steeds wijzigende lichtbron, zal de werkwijze niet vergelijkbaar zijn met de moderne technieken en werk- omstandigheden. De uitdrukking “ monniken werk “ is op het glas in lood ook zeker van toepassing omdat het brandschilderen van vlakglas in het begin ook uitgeoefend werd in de middeleeuwse kloosters, dit vooral voor de uitbeelding van de religieuze boodschap. Mede hierdoor hebben de monniken pionierswerk verricht voor het glazeniersvak. De Goudse Glazen tonen de zeldzaamheid aan van het nog veel oudere middeleeuwse glas in lood  van voor de 16e eeuw in Nederland. voor wat meer info over de goudse glazen en cartons:  http://www.sintjan.com/ontdek
Glas snijden: De wijze waarop in de middeleeuwen glas werd gesneden, afgebrokkeld of gegruisd, om het glas gelijk aan de sjabloon te maken is een beetje gissen, slingerglas lijkt een niet eenvoudig te snijden plaatmateriaal met nog geen recht stukje glasrand, en een dikkere “ butz ” (soort afgebroken voetje van een wijnglas) naar het midden toe. Met gebrekkig glas-snij gereedschap lijkt het me een veilige keuze om de sjabloon ruim te snijden en te gruizen naar de juiste grootte, elke glazenier zal zo zijn eigen trucjes wel hebben gehad. Het glas van rond 1900 werd meestal  altijd met een diamantsnijder gesneden, herkenbaar aan de diepe kerven van de gesneden glasrand. De diamant-snijder is het eerste eeuwenoude snij-gereedschap wat een behoorlijk snij-resultaat opleverde voor de glazenier, waarmee strak langs de papieren sjabloon gesneden moest worden, in vroeger tijden was glas-materiaal zeker zeer kostbaar, er zal zuinig mee zijn omgegaan, door de glazenier of monnik die zich in deze discipline reeds bewezen had. Het hedendaagse mondgeblazen glas is nog steeds een uitdaging om te snijden, Ondanks het goed afkoelen, bezit het glas nog spanning door ongelijkheden in de oppervlakte, wat juist wel weer zorgt voor tint-verschillen en sfeerbeleving. Anno nu zijn de meeste glas-snijders voorzien van zeer hoog- waardige stalen wieltjes met verschillend geslepen hoeken voor diverse dikten en hardheden van het glas, en diamant wordt nu eerder gebruikt als gruis- materiaal, verwerkt in het het gereedschap voor glas-bewerkingen zoals, zagen, boren en slijpen. Brandschilderen: Na het snijden is het schilderen op glas, in beeld, allereerst wat voor ogen is, met proefjes in de oven branden, en zo’n 10 uur later kijken naar het beoogde resultaat. Voor de haring is de kleur gekozen die meest reëel kan gaan lijken. Door het wit-matte glas blijkt na het branden dat de kleur-beleving behoorlijk is. In de middeleeuwen zal de kleurkeuze in contour en grisaille verven nog minder zijn geweest, de eerste geschilderde contouren (vroege middeleeuwen) op glas werden in duitsland, zwartlood genoemd en gaven waarschijnlijk net zo’n donkere aanblik als de lood-strippen in het doorschijnende licht. Op de gele glas-droppen is de keuze voor grisaille met een bruin/amber tint. Gekozen is ook voor lichte grisaille op de rand en het middenvlak redelijk vrij gemaakt van grisaille zodat niet alleen de wisselende lichtbrekende strepen en luchtbellen van de glaasjes, maar ook de middeleeuwse sfeer nog beleeft wordt. Voor deze beleving is ook een dubbele grisaille op het rood aangebracht met donkerbruin, wat zwart lijkt bij een dikkere laag, de dunne grisaille laag is nog deels voor de mooie echte rode kleur-beleving subtiel verwijderd . De Haringen hebben een prominente aanwezigheid vanwege de betekenis voor Vlaardingen, zij zijn weerspiegeld van elkaar geschilderd in een 6 tal fasen, en om de mattering van het monumentenglas niet te laten versmelten in de oven, is er gestookt op een iets lagere temperatuur. Het resultaat mag er wezen.        Meer……… is er te lezen op de pagina brandschilderen
Glas matteren: Om met middeleeuwse technieken (contour-en grisaille-verf) een haring te brand- schilderen op glas is een beetje karig. Door de oppervlakte mat te maken krijgt het een mat-wit  vlak en wordt het ondoorzichtig waardoor het schilderwerk mooi uitkomt. Matteren van glas kan handmatig met gruis materiaal wat harder is dan glas. Decora slijpen van glas, wordt nog steeds handmatig aangebracht meer over deze decoratieve vlakglas-bewerking is te lezen op de pagina decora slijpen Tegenwoordig wordt glas gematteerd door te zandstralen en etsen met zuur. Een geëtst glasoppervlak is nog gladder, en werd na de middeleeuwen door de glazenier vaak toegepast voor het weg-etsen van het opgelegde glas, waarvan het rood het meest bekend is als “ seinrood ” , opgelegd blauw word in het wapen van Nederland gebruikt, de goud te kleuren vlakjes worden dan ontdaan van het blauw en het overgebleven matte blanke oppervlak word dan goudkleurig gebrand met zilvergeel, de enige transparante en weersbestendige kleur die met brand- schilderen al werd aangebracht in de middeleewse periode. Meer… over het zilvergeel, en glasverven, te lezen op de pagina  brandschilderen
echt antiek met rond gesmolten oven-rand glas in lood zetten
Loodzetten: Maatzuiver glas-snij werk, is het halve werk voor het in lood zetten ervan. Indien er veel model gesneden glas in het patroon aanwezig is, is het handig om op de 1 op 1 werk-tekening te zetten, om zo de positie van de stukjes correct te houden tijdens het zetten van het loodpaneel. Het gebruikte randlood is wat breder om er naderhand desgewenst een stalen strip, onopvallend in te verwerken voor versteviging en het te kunnen ophangen van de panelen als voorhang-ramen. Nadat het paneel is gezet wordt het gesoldeerd met tin/lood soldeer. Solderen: In de middeleeuwen werd waarschijnlijk gesoldeerd met een stalen stang voorzien van een stuk massief koper om mee te solderen en een houten handsvat, het verhitten van het soldeerijzer, zou kunnen met kolen of een vlam, de te halen soldeer- temperatuur ligt ergens boven de 200 graden Celcius. Met een flinke massa koper kun je wel een paar soldeer punten solderen, alvorens weer te moeten verhitten. Ondanks de roet van vuur of kolen zal het koperen soldeervlak beter schoon blijven, Het lijkt daarom nog een hele vaardigheid om in zo’n zwart geblakerde werkruimte, van open vuur en met een olielamp als verlichting een mooi stukje soldeerwerk af te leveren. In het Duitse Glaserwappen staat een historisch soldeerijzer (Lötkolben) afgebeeld, tezamen met een knabbel-ijzer en een diamantsnijder. Stearine kaarsvet is geschikt als vloeimiddel voor het soldeerwerk, nadat de soldeer- punten zijn aangeklopt kan je ze gaan “ kaarsen “ waardoor er kaars deeltjes achter- blijven, die al smelten zodra het soldeerijzer nadert, herkenbaar aan het gebruik van stearine kaarsen, is het kaars-stolsel wat achterblijft rondom het soldeerpunt. J van den Akker was zo’n ambachtelijke glas in lood zetter, gevestigd op de Mathennesserdijk te Rotterdam, die tot eind jaren negentig zijn eigen loodprofiel nog draaide,en soldeerde met stearine kaarsen. Stearine kaarsen zijn pas laat na de middeleeuwen ontwikkeld, in de periode ervoor waren de kaarsen meestal van dierlijk vet vervaardigd. Inkitten: Na het solderen van de onderliggende zijde en het dichtvouwen van de zijde die eventueel niet gekit hoeft te worden, kan het water en winddicht maken van het glas in lood paneel starten. De glas in lood kit bestaat voornamelijk uit krijt en lijnzaadolie, die voor aanvang nog eerst nog goed geroerd wordt, zodat de lijnzaadolie weer geheel vermengt is met het krijt, deze kit is met een flinke kortharige kwast al goed tussen het lood en glas in te wrijven, de kit wordt door het dichtvouwen nog dieper naar de loodkern toe geperst. Om het paneel extra solide te maken, en om te voorkomen dat condenswater meer dan nodig, zich ophoopt tussen het lood en glas, wordt ook de binnenzijde van het paneel gekit. In een koud en vochtig middeleeuws bouwwerk met weinig ventilatie kan er constant condenswater op het paneel neerslaan, waardoor het lood zelfs wit uitslaat. Het zaagsel waarmee van oudsher wordt schoon geborsteld mag niet te hard zijn, net als de haren van de kwast en de borstel om het lood niet te veel te krassen. In tegenstelling tot de Kerken, Raadhuizen, …. en de Welgestelden, zullen de meeste muur-openingen in de middeleeuwse huizen van de burgerij, met houten luiken zijn afgedicht, voor de gewenste beschutting, wat met kaarslicht en olielampjes weer kon worden gecompenseerd. Windijzers: Na het kitten is het paneel weliswaar water en winddicht, maar nog niet bestand tegen winddruk door harde wind en ook niet te vergeten, door het trekken, (tocht) door stuwing of zuiging van de lucht door het gebouw, en de kracht die op het paneel komt bij het dichtslaan van een deur of raam. In het ontwerp van het glas in lood is de dubbele rand al in een soort steens verband getekend, als eerste bijdrage aan de weerstand. Het bevestigen van de windijzers, is de belangrijkste bijdrage aan de weerstands-capaciteit van de glas in lood panelen. Echter, waar een grens overschreden wordt zal er toch schade ontstaan. Om het glas in lood als voorzet panelen op te kunnen hangen of te kunnen monteren is er voor gekozen om de windijzers binnenwaarts te bevestigen, en de uit-einden te voorzien van een soort lepel vorm, door in de smederij de verhitte uiteinden  plat te slaan zodat ze samen met het randlood in de sponning passen, gefixeerd in een afgetekende uitsparing. Vaak zie je bij historisch oude panden dat de windijzers buiten-waarts aan het loodpaneel zijn bevestigd, en ook met de gesmede en bredere uit-einden verschroefd zijn aan het houten raamwerk, alsof ze zo tevens de fixerende funtie van de huidige glaslatten vervulden. Na 1900 zijn windijzers of aangehechte verstevigingen nagenoeg altijd op de binnenzijde aangebracht, wat te maken kan hebben met de buitenwaardse montage van glas in lood panelen met stopverf of glaslatten. Kerken zijn een slag apart, als het gaat om glas in lood. De Kerkraam partijen, die vaak ook nog heel hoog zijn, worden vaak als losse onderverdeelde panelen gemonteerd, rustend op metalen bruggen, links en rechts vast gecementeerd in stenen sponningen. Als laatste fase worden de de windijzers vastgemaakt aan het loodpaneel met bindlood of eventueel koperdraad. Het bindlood wordt op een soldeerpunt vast- gesoldeerd, waarna het windijzer goed strak wordt omvouwen geknipt en als ring vorm dicht- gesoldeerd, of afgewerkt ter decoratie als een soort rozet.
butz
glas voor de haring
  bindlood met rozet
haringen in lood  (laat middeleeuws) werktekening glas in haringen